Zasady etyczne

Preambuła

Redakcja kwartalnika „Przegląd Religioznawczy – The Religious Studies Review”, redaktorzy tematyczni oraz Rada Naukowa czasopisma na wszystkich etapach pracy z tekstami naukowymi dbają o przestrzeganie prawa własności intelektualnej, rzetelność prezentowanych badań naukowych oraz przestrzeganie najwyższych standardów etycznych. Niniejsze zasady zostały opracowane w zgodności z wytycznymi Committee on Publication Ethics (COPE) i stanowią rozwinięcie dotychczasowej praktyki redakcyjnej czasopisma.

Uznając religię za zjawisko wieloaspektowe, redakcja angażuje do współpracy badaczy reprezentujących rozmaite dyscypliny: religioznawstwo, orientalistykę, filologię klasyczną, archeologię, historię, etnografię, socjologię, psychologię, filozofię, politologię oraz inne dziedziny. Ta wielodyscyplinarność nakłada szczególne wymagania etyczne, w tym konieczność zachowania neutralności światopoglądowej w procesie recenzowania i publikowania.

Redakcja oświadcza, że na przestrzeganie niniejszych zasad nie mają wpływu żadne relacje ze sferą biznesu. Czasopismo jest wydawane na zasadach otwartego dostępu (Open Access) na licencji Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International (CC BY-SA 4.0) i nie pobiera od autorów żadnych opłat za zgłoszenie ani publikację artykułów.

I. Obowiązki i odpowiedzialność Redakcji

1. Decyzje o publikacji

Redaktor naczelny, wspierany przez redaktorów tematycznych i Radę Naukową, ponosi ostateczną odpowiedzialność za decyzje o przyjęciu lub odrzuceniu nadesłanych tekstów. Decyzje te opierają się wyłącznie na kryteriach merytorycznych: wartości naukowej tekstu, jego oryginalności, klarowności argumentacji, rzetelności metodologicznej oraz znaczeniu dla religioznawstwa i dyscyplin pokrewnych.

Przy podejmowaniu decyzji Redakcja kieruje się aktualnymi wytycznymi COPE, w szczególności dotyczącymi postępowania w przypadku podejrzenia o naruszenie etyki publikacyjnej. Redakcja nie dopuszcza do wpływu czynników pozamerytorycznych – takich jak rasa, płeć, orientacja seksualna, przekonania religijne, pochodzenie etniczne, obywatelstwo czy poglądy polityczne autorów – na decyzje redakcyjne.

2. Poufność

Redakcja traktuje wszystkie nadesłane manuskrypty jako materiały poufne. Żadne informacje dotyczące zgłoszonego tekstu nie mogą być ujawniane osobom innym niż autor korespondencyjny, recenzenci, potencjalni recenzenci, doradcy redakcyjni oraz wydawca (Polskie Towarzystwo Religioznawcze), w zakresie niezbędnym do prowadzenia procesu redakcyjnego.

3. Konflikt interesów

Członkowie Redakcji, redaktorzy tematyczni oraz członkowie Rady Naukowej nie mogą wykorzystywać materiałów zawartych w nadesłanych, niepublikowanych manuskryptach do własnych badań bez wyraźnej, pisemnej zgody autora. Redaktor, który pozostaje w relacji mogącej powodować konflikt interesów z autorem lub tematyką zgłoszonego tekstu, zobowiązany jest do wyłączenia się z procesu decyzyjnego dotyczącego tego tekstu i powierzenia go innemu członkowi zespołu redakcyjnego.

4. Bezstronność i neutralność światopoglądowa

Ze względu na specyfikę tematyczną czasopisma Redakcja kładzie szczególny nacisk na zachowanie neutralności światopoglądowej w procesie redakcyjnym. Ocena tekstów naukowych dotyczących zjawisk religijnych odbywa się wyłącznie na podstawie kryteriów akademickich, a nie konfesyjnych. Redakcja gwarantuje równe traktowanie nadesłanych artykułów niezależnie od tradycji religijnej, która jest przedmiotem analizy, oraz od osobistego stosunku autora do badanego zjawiska.

5. Wycofywanie i korygowanie publikacji

Redakcja stosuje się do wytycznych COPE dotyczących wycofywania (retraction), korygowania (correction) oraz wyrażania zastrzeżeń (expression of concern) wobec opublikowanych artykułów. W przypadku stwierdzenia poważnych uchybień etycznych lub merytorycznych Redakcja podejmie stosowne działania niezależnie od czasu, jaki upłynął od publikacji, i zamieści odpowiednie oświadczenie na stronie internetowej czasopisma.

II. Obowiązki Recenzentów

1. Zasady ogólne procesu recenzji

Wszystkie artykuły publikowane w kwartalniku podlegają recenzji. Każdy artykuł jest oceniany przez dwóch niezależnych recenzentów w systemie podwójnej ślepej recenzji (double-blind review), co oznacza, że autorzy i recenzenci nie znają nawzajem swoich tożsamości. W przypadku artykułów autorów zagranicznych przynajmniej jeden z recenzentów powinien być afiliowany w instytucji zagranicznej. Nazwiska recenzentów poszczególnych artykułów nie są ujawniane.

2. Wkład w decyzje redakcyjne

Recenzje pomagają Redakcji w podejmowaniu decyzji o publikacji oraz, za pośrednictwem komunikacji redakcyjnej z autorem, mogą wspierać autora w doskonaleniu nadesłanego tekstu. Recenzja kończy się jedną z następujących konkluzji: (a) akceptacja do druku, (b) akceptacja do druku po wprowadzeniu poprawek, (c) konieczność wprowadzenia poprawek i ponowne recenzowanie, (d) odrzucenie artykułu.

3. Terminowość

Recenzent, który wie, że nie jest w stanie dokonać recenzji w uzgodnionym terminie, powinien niezwłocznie poinformować o tym Redakcję, aby umożliwić wyznaczenie innego recenzenta.

4. Poufność

Recenzowany manuskrypt jest dokumentem poufnym. Recenzent nie może go udostępniać ani omawiać z osobami trzecimi bez zgody Redakcji. Dotyczy to również recenzentów, którzy odmówili recenzji po zapoznaniu się z tekstem.

5. Obiektywność i standardy merytoryczne

Recenzje powinny być przeprowadzone w sposób obiektywny, z zachowaniem najwyższych standardów akademickich. Osobista krytyka autora jest niedopuszczalna. Recenzent powinien jasno i argumentacyjnie formułować swoje opinie, podpierając je odniesieniami do literatury przedmiotu. W kontekście religioznawczym szczególnie istotne jest, aby ocena tekstu nie była motywowana osobistym stosunkiem recenzenta do badanej tradycji religijnej czy światopoglądowej.

6. Potwierdzanie źródeł

Recenzent powinien zwrócić uwagę na przypadki istotnego podobieństwa lub pokrywania się recenzowanego tekstu z innymi znanymi mu opublikowanymi pracami. Wszelkie stwierdzenia, obserwacje lub argumenty, które zostały wcześniej opublikowane, powinny być opatrzone odpowiednim odwołaniem bibliograficznym. Recenzent powinien również poinformować Redakcję o każdym podejrzeniu plagiatu lub redundantnej publikacji.

7. Konflikt interesów recenzenta

Recenzent powinien odmówić recenzji, jeśli zachodzą okoliczności mogące powodować konflikt interesów, w szczególności: wzajemne relacje osobiste z autorem (pokrewieństwo, związki prawne, konflikt), stosunek zależności służbowej lub bezpośrednia współpraca naukowa w okresie dwóch lat przed przygotowaniem recenzji. W razie wątpliwości recenzent podpisuje deklarację o niewystępowaniu konfliktu interesów.

III. Obowiązki Autorów

1. Rzetelność naukowa i standardy sprawozdawczości

Autorzy artykułów opartych na badaniach empirycznych powinni przedstawić dokładny opis przeprowadzonych badań wraz z obiektywną interpretacją wyników. Dane leżące u podstaw artykułu powinny być przedstawione w sposób umożliwiający weryfikację. Fałszowanie lub fabrykowanie danych stanowi naruszenie etyki naukowej i jest podstawą do odrzucenia lub wycofania artykułu.

Autorzy prac teoretycznych, hermeneutycznych i komparatystycznych – stanowiących znaczną część publikacji w „Przeglądzie Religioznawczym” – zobowiązani są do rzetelnej i uczciwej prezentacji analizowanych koncepcji, wiernego oddawania poglądów omawianych autorów oraz jasnego rozgraniczania własnych interpretacji od rekonstrukcji stanowisk innych badaczy.

2. Oryginalność i zakaz wielokrotnej publikacji

Autorzy zobowiązani są do składania wyłącznie oryginalnych tekstów, które nie zostały opublikowane wcześniej i nie są równocześnie rozpatrywane w innym czasopiśmie. Wraz ze zgłoszeniem artykułu autor składa podpisane oświadczenie dotyczące oryginalności tekstu. Złożenie tego samego manuskryptu jednocześnie w więcej niż jednym czasopiśmie stanowi naruszenie zasad etycznych i jest podstawą do odrzucenia tekstu.

Jeżeli artykuł stanowi rozwinięcie wcześniej opublikowanego tekstu (np. referatu konferencyjnego), autor jest zobowiązany do wskazania tego faktu i wyjaśnienia, na czym polega istotna nowość naukowa zgłaszanego tekstu.

3. Plagiat i właściwe przywoływanie źródeł

Plagiat w jakiejkolwiek formie – w tym przywłaszczenie cudzych sformułowań, idei, danych lub wyników badań bez właściwego oznaczenia ich źródła – stanowi poważne naruszenie etyki naukowej. Autorzy zobowiązani są do rzetelnego cytowania wszystkich źródeł, które miały istotny wpływ na treść nadesłanego tekstu, zgodnie z obowiązującym w czasopiśmie standardem APA Style. Autoplagiat (ponowne opublikowanie własnych wcześniejszych tekstów bez wyraźnego wskazania) jest traktowany na równi z plagiatem.

Redakcja zastrzega sobie prawo do weryfikacji zgłoszonych tekstów za pomocą narzędzi antyplagiatowych.

4. Autorstwo i współautorstwo

Autorstwo artykułu powinno odzwierciedlać rzeczywisty wkład intelektualny w jego powstanie. Jako autorów należy wymieniać wyłącznie osoby, które wniosły istotny wkład w: (a) koncepcję lub projekt badań, (b) gromadzenie, analizę lub interpretację danych, (c) redagowanie tekstu lub krytyczną rewizję jego istotnej zawartości intelektualnej. Wszystkie osoby wymienione jako autorzy powinny zatwierdzić ostateczną wersję artykułu i wyrazić zgodę na jego zgłoszenie do publikacji.

W przypadku artykułów wieloautorskich autor zgłaszający jest zobowiązany do złożenia podpisanego oświadczenia o współautorstwie, zawierającego informację o procentowym wkładzie poszczególnych współautorów.

5. Przeciwdziałanie zjawiskom „ghostwriting” i „guest authorship”

Ghostwriting (sytuacja, w której osoba wniosła istotny wkład w powstanie tekstu, lecz nie została wymieniona jako autor lub jej rola nie została ujawniona) oraz guest authorship (sytuacja, w której osoba wymieniona jako autor nie wniosła żadnego lub jedynie znikomy wkład) stanowią przejawy nierzetelności naukowej. W przypadku wykrycia takich praktyk Redakcja poinformuje odpowiednie instytucje (jednostki zatrudniające autorów, towarzystwa naukowe, stowarzyszenia redaktorów naukowych).

6. Źródła finansowania i konflikt interesów

Autorzy zobowiązani są do ujawnienia wszystkich źródeł finansowania badań (granty, stypendia, wsparcie instytucjonalne) oraz do zadeklarowania wszelkich potencjalnych konfliktów interesów, które mogłyby wpływać na wyniki lub interpretację przedstawianych badań. Stosowna informacja powinna zostać zamieszczona w tekście artykułu.

7. Istotne błędy w opublikowanych pracach

Jeżeli autor odkryje istotny błąd lub nieścisłość w swoim opublikowanym artykule, zobowiązany jest do niezwłocznego powiadomienia Redakcji i współpracy przy opublikowaniu erraty, addendum lub – w uzasadnionych przypadkach – wycofaniu tekstu.

8. Wykorzystanie narzędzi sztucznej inteligencji

Autorzy, którzy wykorzystali narzędzia generatywnej sztucznej inteligencji (np. duże modele językowe) w procesie przygotowywania manuskryptu, zobowiązani są do ujawnienia tego faktu w tekście artykułu, ze wskazaniem nazwy narzędzia, zakresu jego wykorzystania oraz etapu pracy, na którym zostało zastosowane. Narzędzia AI nie mogą być wymieniane jako autorzy lub współautorzy publikacji. Odpowiedzialność za treść artykułu, w tym za rzetelność wszelkich twierdzeń, cytatów i odwołań bibliograficznych wygenerowanych z udziałem AI, ponoszą wyłącznie autorzy.

IV. Etyka badań nad zjawiskami religijnymi

Badania religioznawcze dotyczą sfery szczególnie wrażliwej, obejmującej intymne przekonania, praktyki i tożsamości ludzkie. Autorzy publikujący w „Przeglądzie Religioznawczym” zobowiązani są do przestrzegania następujących zasad:

Badania z udziałem ludzi muszą być prowadzone zgodnie z obowiązującym prawem i standardami etycznymi właściwymi dla danej dyscypliny. Jeżeli badanie wymagało zgody komisji etycznej lub komisji ds. badań na ludziach, autor powinien zamieścić stosowną informację w tekście artykułu.
Autorzy zobowiązani są do zapewnienia anonimowości i ochrony prywatności osób badanych, chyba że uzyskali ich wyraźną, świadomą zgodę na ujawnienie tożsamości.
Autorzy powinni wykazywać szacunek wobec badanych wspólnot religijnych i ich wrażliwości, unikając przedstawień obraźliwych lub stygmatyzujących, przy jednoczesnym zachowaniu prawa do krytycznej analizy naukowej.
W przypadku badań obejmujących materiał wrażliwy (np. rytuały inicjacyjne, praktyki ezoteryczne, treści uznawane za sakralne), autorzy powinni wykazać świadomość etycznych aspektów publikowania takiego materiału i zastosować odpowiednie środki ochrony interesów badanych społeczności.

V. Procedury postępowania w przypadku naruszeń etycznych

1. Zgłaszanie naruszeń

Każda osoba (autor, recenzent, czytelnik) może zgłosić Redakcji podejrzenie naruszenia zasad etycznych publikacji naukowych. Zgłoszenia należy kierować na adres: redakcja@ptr.edu.pl. Redakcja rozpatrzy każde zgłoszenie niezależnie od czasu, jaki upłynął od publikacji tekstu, którego dotyczy zgłoszenie.

2. Postępowanie wyjaśniające

Redakcja prowadzi postępowanie wyjaśniające zgodnie ze schematami postępowania opracowanymi przez COPE. W szczególności:

a) Redakcja zwraca się do podejrzanego o naruszenie z prośbą o wyjaśnienia.
b) Jeśli wyjaśnienia są niewystarczające, Redakcja może zwrócić się o opinię do jednostki macierzystej autora lub niezależnych ekspertów.
c) W przypadku potwierdzenia naruszenia Redakcja podejmuje działania proporcjonalne do wagi uchybienia, obejmujące: opublikowanie korekty, opublikowanie oświadczenia o zastrzeżeniach (expression of concern), wycofanie artykułu (retraction), poinformowanie instytucji macierzystej autora, odmowę przyjmowania zgłoszeń od danego autora na czas określony.

3. Wycofanie publikacji

Artykuł opublikowany w „Przeglądzie Religioznawczym” może zostać wycofany w następujących przypadkach: stwierdzenia niewiarygodności wyników badań (wynikającej z nierzetelnych praktyk badawczych lub uczciwego błędu), plagiatu, powtórnej publikacji bez właściwego ujawnienia, naruszenia zasad etyki badawczej lub poważnego konfliktu interesów nieujawnionego w momencie publikacji. Wycofanie odbywa się zgodnie z wytycznymi COPE i obejmuje zamieszczenie stosownej noty na stronie internetowej czasopisma z wyraźnym wskazaniem, że artykuł został wycofany, oraz powodów wycofania.

VI. Polityka otwartego dostępu i prawa autorskie

Czasopismo „Przegląd Religioznawczy – The Religious Studies Review” jest wydawane w modelu otwartego dostępu (Open Access). Wszystkie opublikowane artykuły są udostępniane na licencji Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International (CC BY-SA 4.0), co oznacza, że każdy może je swobodnie czytać, pobierać, kopiować, rozpowszechniać, drukować, przeszukiwać i linkować do pełnych tekstów artykułów, a także wykorzystywać je do innych zgodnych z prawem celów, pod warunkiem podania autora i źródła oraz udostępnienia ewentualnych opracowań na tej samej licencji.

Czasopismo nie pobiera od autorów żadnych opłat za zgłoszenie tekstu ani za jego publikację.

VII. Archiwizacja i trwały dostęp

Redakcja zapewnia trwały dostęp do opublikowanych treści za pośrednictwem platformy Open Journal Systems (OJS). Czasopismo prowadzi archiwum numerów dostępne na stronie internetowej.

VIII. Postanowienia końcowe

Niniejsze zasady etyczne stanowią integralną część polityki redakcyjnej kwartalnika „Przegląd Religioznawczy – The Religious Studies Review”. Redakcja zobowiązuje się do ich regularnego przeglądu i aktualizacji w świetle rozwoju standardów COPE oraz najlepszych praktyk publikacyjnych w religioznawstwie i pokrewnych dyscyplinach humanistycznych.

Zgłoszenie artykułu do „Przeglądu Religioznawczego” jest równoznaczne z akceptacją niniejszych zasad przez autora.